Beoordeel per opdracht en per persoon of u met een zelfstandig ondernemer werkt of feitelijk met een werknemer. De toets volgt de negen gezichtspunten van de Hoge Raad en geeft direct een onderbouwde uitkomst voor uw dossier.
David van Swol
Strategisch expert sociale zaken en werk
Aannemersfederatie Nederland Bouw & Infra
Toets Zelfstandigheid — Bouw & Infra
Beoordeel per opdracht en per persoon of u met een zelfstandig ondernemer werkt of feitelijk met een werknemer. De toets volgt de negen gezichtspunten van de Hoge Raad en geeft direct een onderbouwde uitkomst voor uw dossier.
Versie 2.0Stand van recht: 17 juli 2026Herijking uiterlijk 1 januari 2027
Nog niet ingevuld0 / 36 beoordeeld
0 — Uitgangspunt
Wat dit instrument wel en niet is
Kernregel
De beoordeling gaat over hoe er feitelijk wordt gewerkt, niet over wat er op papier staat. Een perfect ingevulde toets bij een afwijkende praktijk verslechtert uw positie — die verbetert haar niet.
Dit is het wel
Een gestructureerde zelftoets per opdracht, op de negen gezichtspunten van de Hoge Raad
Een dossierinstrument: de uitkomst bewijst dat u zorgvuldig hebt beoordeeld
Een instrument dat óók laat zien wanneer inhuur wél kan
Een momentopname
Dit is het niet
Een rekenmodel — er bestaat geen puntenscore waarmee u "slaagt"
Een vrijwaring richting Belastingdienst, UWV, pensioenfonds of rechter
Een advies over tarieven — AFNL doet daarover geen uitspraak (mededingingsrecht)
Een eenmalige handeling — herbeoordeel bij elke wezenlijke wijziging
1 — Kader
Juridisch kader, stand per 17 juli 2026
Kort samengevat: de wet is niet veranderd, de handhaving wel. Vouw open wat u nodig hebt.
Toetsingskader en rechtspraak
Kwalificatie verloopt via art. 7:610 BW en de negen gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest (HR 24 maart 2023). In het Uber-arrest (HR 21 februari 2025) is bevestigd:
alle gezichtspunten worden in onderling verband gewogen — geen rangorde, geen doorslaggevend criterium;
ondernemerschap is een volwaardig gezichtspunt, ook het ondernemerschap buiten deze relatie;
dezelfde werkzaamheden kunnen bij verschillende personen tot verschillende uitkomsten leiden. Een generiek oordeel over "de zzp'ers" van een bedrijf bestaat dus niet: beoordeel per persoon, per opdracht.
Het Hof Amsterdam oordeelde op 27 januari 2026 op die basis dat de betrokken chauffeurs zelfstandig ondernemer zijn. De keerzijde blijkt uit Temper (Hof Amsterdam, 16 juni 2026): vrije vervangbaarheid weegt licht wanneer sprake is van gedeeld gezag en van inzet op kernactiviteiten.
Wetgeving — wat geldt, wat komt, wat is geschrapt
Onderwerp
Status
Wetsvoorstel Vbar — verduidelijkingsdeel
Geschrapt. Kamerbrief 9 april 2026. Komt er niet.
Rechtsvermoeden werknemerschap onder € 38 per uur (peildatum 1-1-2026)
Aangenomen door de Tweede Kamer op 21 april 2026; behandeling Eerste Kamer loopt. Streven: publicatie Staatsblad uiterlijk 31 augustus 2026, met onmiddellijke werking, ook voor lopende relaties. Civielrechtelijk en weerlegbaar.
Zelfstandigenwet
Aangekondigd als toekomstig kader, beoogd 1 januari 2028. Nog geen geldend recht.
Wtta — toelatingsstelsel uitleenmarkt
Stelsel per 1-1-2027; in- en uitleenverbod plus handhaving per 1-1-2028. Ziet ook op het ter beschikking stellen van zzp'ers.
Modelovereenkomsten
Sinds 6-9-2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe meer. Op die datum goedgekeurde exemplaren bruikbaar t/m 31-12-2029, uitsluitend voor zover feitelijk conform wordt gewerkt.
Handhaving 2026 — wat de Belastingdienst nu doet
De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025. In 2026 geldt een deels verlengde zachte landing: een onderzoek start in beginsel met een bedrijfsbezoek en er worden geen verzuimboetes opgelegd. Naheffing (in beginsel vanaf 1-1-2025) en vergrijpboetes bij opzet of grove schuld zijn wél mogelijk. Bij ernstige signalen — of wanneer een opdrachtgever géén enkel bewijs van beleid en dossiervorming kan tonen — kan direct een boekenonderzoek volgen. De handhaving groeit stapsgewijs door tot 2030. Bouw is een risicogerichte toezichtsector.
Gevolg voor dit instrument: een ingevuld en gedateerd dossier is op zichzelf een risicobeperkende maatregel — ook als de uitkomst oranje is.
Deel A
Poortvragen
Vijf vragen vooraf. Zij bepalen of de toets in Deel B überhaupt de juiste toets is — en zij wegen zwaarder dan welke losse score dan ook.
A1 · Wat koopt u in — resultaat of uren?
Dit is de belangrijkste vraag van de hele toets. Bij inkoop van uren begint u op achterstand.
A2 · Stelt u de zelfstandige ter beschikking aan een derde, of huurt u iemand in die dat doet?
Doorlenen van een ingehuurde zelfstandige aan de hoofdaannemer is een zelfstandig risico. Registreer het apart.
A3 · Wie draagt het risico op nakoming, herstel en aansprakelijkheid?
Ontbreekt het commercieel risico, dan weegt dat zwaar — en het is met contractteksten niet te repareren.
A4 · Ligt de vergoeding onder € 38 per uur, of onder het equivalent daarvan bij aanneemsom?
Signalering van een wettelijke drempel (peildatum 1-1-2026). AFNL adviseert geen tarieven. Het rechtsvermoeden maakt de relatie niet automatisch tot een dienstverband, maar verlegt in een civiele procedure de bewijslast naar u.
A5 · Was deze persoon eerder bij u in loondienst voor vergelijkbaar werk?
Zelfde werk, zelfde plek, alleen ander papier: dit is het patroon dat bij een controle als eerste wordt opgemerkt.
Deel B
De negen gezichtspunten
Scoor per stelling: Z wijst op zelfstandigheid, N is neutraal, D wijst op dienstbetrekking. Noteer per regel waarmee u het aantoont — een score zonder bewijsstuk is een mening. Stellingen met de aanduiding zwaar wegen dubbel in het zwaartepunt.
B1
Aard en duur van de werkzaamheden
0/4
Nuance. Een lange opdracht is niet verboden en één opdrachtgever is niet fataal. Duur en exclusiviteit wegen mee, maar zijn geen knock-out: een dakrenovatie van acht maanden kan een volstrekt normale aanneming van werk zijn.
De opdracht is afgebakend naar object, omvang en oplevermomentzwaar
De opdracht kent een resultaatsverplichting, geen inspanningsverplichtingzwaar
Er is een begin en een eind; geen doorlopende inzet die feitelijk een dienstverband benadert
De zelfstandige werkt voor meerdere opdrachtgevers
B2
Wijze waarop werkzaamheden en werktijden worden bepaald
0/3
Bouwspecifiek: kaderstelling is geen gezag. Openstellingstijden en toegangsregime van de bouwplaats, de bouwplanning en volgorde tussen disciplines (coördinatieplicht hoofdaannemer), het V&G-plan, de RI&E-maatregelen en verplichte PBM's, en het met de klant overeengekomen systeem of materiaal zijn inherent aan de plaats van uitvoering. Zij tellen niet als werkinhoudelijk gezag — mits u ze als zodanig vastlegt, mét bron (bestek, V&G-plan, klantovereenkomst). Dan is de beperking herleidbaar en niet aan gezag toe te schrijven.
De zelfstandige bepaalt zelf de werkmethode; sturing beperkt zich tot het wát, niet het hóezwaar
De zelfstandige deelt binnen de kaders zijn eigen tijd inzwaar
Aanwijzingen zijn herleidbaar tot de opdracht, de klanteis of een wettelijke plicht — niet tot de persoon
B3
Inbedding in de organisatie
0/4
Veiligheid is uitgezonderd. Toolboxmeetings, V&G-instructies, startwerkoverleg en LMRA vallen niet onder inbedding. De Arbowet verplicht u tot voorlichting en onderricht aan iedereen die op uw locatie arbeid verricht; per 1 juli 2026 zijn de regels over het betrekken van werkenden bij het arbobeleid bovendien aangescherpt. Zelfstandigen uit een toolbox weren om "zelfstandiger te lijken" is onveilig, in strijd met de Arbowet én bewijsrechtelijk waardeloos.
Leg vast als: "Deelname aan V&G-instructie en toolbox vloeit voort uit de Arbowet en het V&G-plan en betreft uitsluitend veiligheid op de locatie; zij houdt geen aanwijzing in over de wijze van uitvoering van het werk."
Zij-aan-zij werken mag. Sinds Deliveroo en Uber kan hetzelfde werk door een werknemer én een zelfstandige worden verricht. Inzet op de kernactiviteit weegt wel mee (Temper), maar is niet doorslaggevend. Beoordeel dus niet of het wérk gelijk is, maar of de omstandigheden eromheen verschillen: prijsvorming, risico, aansturing, herstelplicht.
De zelfstandige is voor derden herkenbaar als eigen ondernemingzwaar
De zelfstandige neemt niet deel aan personeelsaangelegenheden: functionerings- en beoordelingsgesprekken, personeelsbijeenkomsten, bedrijfsuitjes, interne opleidingsplannen, ziekmeldprocedure
De zelfstandige werkt niet structureel vanaf het bedrijfsadres of de werkplaats van de opdrachtgever
De inzet is geen structurele opvulling van een vaste formatieplaatszwaar
B4
Verplichting tot persoonlijke uitvoering
0/3
Let op. Een vervangingsclausule die in de praktijk nooit wordt gebruikt en waaraan een goedkeuringsrecht kleeft, weegt licht (Temper). Eén werkelijk uitgevoerde vervanging is meer waard dan tien contractregels.
De zelfstandige mag opdrachten weigeren zonder gevolgen voor toekomstige opdrachten
De zelfstandige mag zich laten vervangen; melding vooraf volstaat, geen toestemmingsvereiste dat vervanging feitelijk blokkeert
De zelfstandige regelt bij uitval zelf vervanging of draagt de gevolgen van te late oplevering
B5
Totstandkoming van de afspraken
0/3
Over de modelovereenkomst. Een goedgekeurde modelovereenkomst die op 6 september 2024 geldig was, mag t/m 31 december 2029 worden gebruikt en biedt uitsluitend zekerheid voor zover feitelijk conform wordt gewerkt. Nieuwe modelovereenkomsten worden niet meer beoordeeld. Behandel de modelovereenkomst dus als hulpmiddel voor de contractopzet, niet als vrijwaring. Vermeld nummer en beoordelingsdatum en toets minimaal jaarlijks of de praktijk nog met de tekst overeenkomt. Wijkt de praktijk af: pas de praktijk aan of stop met de verwijzing — een verwijzing die niet klopt, werkt tegen u.
Er is aantoonbaar onderhandeld: over prijs, planning én voorwaardenzwaar
De zelfstandige offreert vanuit zijn eigen onderneming; de opdrachtgever legt geen standaardtarief op
Per project is vóór aanvang een opdrachtbeschrijving vastgesteld
B6
Wijze waarop de beloning wordt bepaald en uitbetaald
0/5
Bouwspecifiek. Een vaste maandfactuur met een rond bedrag, uitbetaald op de loonbetaaldatum van het eigen personeel, is een van de sterkste indicatoren van een dienstbetrekking die in controles wordt aangetroffen.
Beloning is gekoppeld aan een resultaat of mijlpaal, niet aan aanwezigheidzwaar
De zelfstandige factureert zelf, op eigen initiatief, met eigen factuurnummering
Er is geen self-billing en geen automatische betaling per periodezwaar
De zelfstandige bewaakt zelf zijn debiteurenpositie en rappelleert bij te late betaling
Geen doorbetaling bij ziekte, vakantie, verlof of leegloop
B7
Hoogte van de beloning
0/3
Mededingingsrechtelijke opmerking. AFNL beveelt geen tarieven of tariefhoogtes aan en doet geen uitspraak over de verhouding tot cao-lonen. De prijs is een autonome ondernemersbeslissing van elk lid en van elke zelfstandige afzonderlijk. Dit onderdeel signaleert uitsluitend een wettelijke drempel en de vraag of de prijs een volledige kostendekking van een onderneming weerspiegelt.
De zelfstandige stelt zijn prijs zelf vast en differentieert naar complexiteit en risico
De prijs is aantoonbaar opgebouwd inclusief eigen kosten: materieel, vervoer, verzekeringen, AOV of vervangingsvoorziening, pensioenopbouw, niet-declarabele tijd
De vergoeding ligt boven de drempel van het rechtsvermoeden (€ 38 per uur, peildatum 1-1-2026)
B8
Commercieel risico
0/5
Geen branchenorm voor verzekerde bedragen. Beoordeeld wordt of het risico daadwerkelijk wordt gedragen, niet of een bepaald verzekerd bedrag is gehaald. Wat passende dekking is, volgt uit het werk en het contract.
Materieelgebruik. Incidenteel gebruik van materieel van de opdrachtgever is aanvaardbaar wanneer het gaat om middelen die niet tot de normale uitrusting voor dat werk behoren (kraan, steiger, specifieke machine). Leg daarvoor een aparte gebruiksvergoeding vast. Structureel werken met gereedschap, bus en materiaal van de opdrachtgever wijst op een dienstbetrekking.
Herstel van gebreken vindt plaats in eigen tijd en voor eigen rekeningzwaar
De zelfstandige is aansprakelijk voor schade en heeft die aansprakelijkheid zelf verzekerdzwaar
De zelfstandige draagt het risico van ziekte en arbeidsongeschiktheid zelf
De zelfstandige investeert in eigen materieel, gereedschap, vervoer en scholingzwaar
De zelfstandige loopt debiteuren- en leegloop-risico
B9
Gedraagt de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer?
0/6
Een logo en een e-mailadres op eigen domein zijn geen ondernemerschap. De Hoge Raad kijkt naar economische realiteit: acquisitie, aantal opdrachtgevers, fiscale positie, investeringen, prijsvorming en risico. Cosmetica draagt niets bij en wekt bij een controle de indruk van een geregisseerde constructie.
Inschrijving KVK met een bedrijfsomschrijving die de opdracht dekt
Meerdere opdrachtgevers binnen een redelijke periode; geen exclusiviteitzwaar
Fiscale behandeling als ondernemer (winst uit onderneming, btw-ondernemerschap)
Eigen algemene voorwaarden en eigen kwaliteits- of garantieregime
Duurzaamheid en zelfstandige reputatie in de markt
Deel C
Weging en uitkomst
Tel niet op. De Hoge Raad kent geen rangorde en geen puntentelling. "Zeven keer Z en twee keer D" zegt niets als die twee D's het zwaartepunt van de relatie vormen. De onderstaande uitkomst is daarom geen score maar een signalering: zij toont waar het zwaartepunt ligt en welke risicocombinaties zijn geraakt.
0 tekens · dit veld is verplicht voor een groene uitkomst
Stap 2 — Uitkomst
Nog niet ingevuld
Beantwoord Deel A en Deel B om een uitkomst te zien.
iHet zwaartepunt is nog niet gemotiveerd. Zonder motivering blijft de uitkomst maximaal oranje.
Stap 3 — Handelingsperspectief
Uitkomst
Betekenis
Actie
Groen
Zwaartepunt bij aanneming van werk; scores onderbouwd met bewijs
Vastleggen, dateren, archiveren. Herbeoordelen bij wijziging of na 12 maanden.
Oranje
Zwaartepunt onduidelijk of bewijs ontbreekt
Herontwerp de opdracht, niet het contract: afbakening, prijsvorming, risicoverdeling. Toets opnieuw vóór aanvang. Overweeg vooroverleg met de Belastingdienst.
Rood
Zwaartepunt bij arbeid onder gezag
Stop de inhuur in deze vorm. Kies: aanneming van werk met echte risico-overdracht, inhuur via een toegelaten uitlener (let op de Wtta-tijdlijn), of een arbeidsovereenkomst. Leg het besluit en de datum vast.
Bespreek de uitkomst met de zelfstandige en laat beiden ondertekenen. Een eenzijdig ingevulde toets is bewijsrechtelijk zwakker.
Deel D
Risico's die deze toets niet afdekt
De fiscale kwalificatie is één spoor. Bij herkwalificatie volgen zelfstandige claims uit andere hoeken, met eigen termijnen, waarvoor de zachte landing van de Belastingdienst niet geldt. Deze claims kunnen ook zien op perioden vóór 2025.
De feitelijke bestendigheid van de relatie is bepalend, niet de kalender.
Alle inhuur van zelfstandigen stopzetten
Overreactie. Uber en het Hof Amsterdam bevestigen dat werken met echte zelfstandigen ook in 2026 gewoon kan; het kabinet zet in op "wat wél kan" (Kamerbrief 9 april 2026).
Wachten op nieuwe wetgeving
De Zelfstandigenwet is beoogd per 1-1-2028 en nog niet ingediend. De handhaving loopt nú, op basis van het huidige recht.
Deel F
Vastlegging
Bewaartermijn: minimaal 7 jaar, als onderdeel van de loonheffingenadministratie en het projectdossier.
Bronnen
HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo)
HR 21 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:319 (FNV/Uber, prejudiciële beslissing)
Hof Amsterdam 27 januari 2026, ECLI:NL:GHAMS:2026:163 (Uber, eindarrest)
Hof Amsterdam 16 juni 2026, ECLI:NL:GHAMS:2026:1612 (Temper)
Kamerbrief "Kabinetskoers van rust en duidelijkheid onder zelfstandigen", min. SZW/Werk en Participatie, 9 april 2026, nr. 2026-0000082548
Wetsvoorstel invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief, aangenomen TK 21 april 2026
Belastingdienst, "Geen nieuwe modelovereenkomsten meer" (6 september 2024)
Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta), Stb. 2026, 41 — gefaseerde inwerkingtreding
Arbowet, wijziging per 1 juli 2026 (betrekken werkenden bij arbobeleid)
Disclaimer. Dit instrument is opgesteld naar de stand van wet- en regelgeving en jurisprudentie op 17 juli 2026. Er kunnen geen rechten aan worden ontleend. Invullen biedt geen garantie dat de Belastingdienst, de Nederlandse Arbeidsinspectie, een pensioenfonds of de rechter de samenwerking als zelfstandige dienstverlening kwalificeert. AFNL doet geen uitspraken over tarieven of tariefhoogtes. De ingevulde gegevens blijven in uw browser en worden nergens verzonden of opgeslagen.
